Szkodliwe składniki kosmetyków (aktualizacja 2025)

Kosmetyki drogeryjne i apteczne dostępne na naszym rynku w większości zawierają szkodliwe składniki, które mogą powodować alergię, trądzik oraz rozmaite choroby skórne. Składniki, takie jak oleje mineralne, oleje silikonowe, barwniki, konserwanty, rozpuszczalniki, substancje zapachowe i filtry przeciwsłoneczne są głównymi składnikami kosmetyków, podczas gdy substancja pielęgnująca stanowi tylko niewielki procent całego składu i zwykle nie ma szans dotrzeć do głębszych warstw skóry, bo olej mineralny nie jest dobrym nośnikiem. Musimy nauczyć się rozpoznawać dobry kosmetyk patrząc na jego skład INCI, czyli rzeczywistą zawartość danych składników w produkcie. Poniżej przedstawiam spis najczęściej spotykanych szkodliwych substancji.

1,4-Dioxane

Działa drażniąco na skórę i błony śluzowe, wywołuje stan zapalny i przesuszenie tkanki. Przy dłuższym stosowaniu na skórę powoduje świąd i dermatozę.

👉 Pojawia się jako zanieczyszczenie w kosmetykach zawierających SLS i PEG, np. w szamponach, żelach pod prysznic i mydłach w płynie

Kwasy AHA (Alpha Hydroxy Acid)

Przy dłuższym stosowaniu wysuszają naskórek, powodują stan zapalny, a następnie pękanie skóry; zaburzają wydzielanie łoju i potu oraz gospodarkę kwasowo-zasadową skóry.

👉 Stosowane w peelingach kwasowych, tonikach złuszczających, kremach przeciwstarzeniowych

Syntetyczne detergenty

Sodium Lauryl Sulfate (SLS), Sodium Laureth Sulfate (SLES), Ammonium Lauryl Sulfate, Sodium Myreth Sulfate, Laurylosiarczany sodu, Cocoyl Sarcosine, Coco-betaine

Syntetyczne detergenty, stosowane w przemyśle do odtłuszczania. Powodują przesuszenie skóry, zaburzają wydzielanie łoju i potu, podrażniają skórę i oczy, wywołują świąd i wypryski, szczególnie u dzieci oraz skórę w okolicach intymnych. Uszkadzają osłonki włosów powodując łamliwość i rozdwajanie włosów.

👉 Znajdziesz je w szamponach, żelach pod prysznic, płynach do kąpieli i mycia twarzy.

Bentonity i sole amoniowe

Benzalkonium Chloride, Bentonite sodium, Bentonite, Quaternium-18 Bentonite, Benzalkonium bromide

Zatyka pory, powoduje trądzik, przyśpiesza tworzenie zaskórników oraz stanów zapalnych.

👉 Występuje w płynach micelarnych, tonikach, kremach oczyszczających i niektórych produktach aptecznych.

Konserwanty syntetyczne

Butylated Hydroxyanisole (BHA), Butylated Hydroxytoluene (BHT)

Powoduje wysypki, rumień, alergie.

👉 Obecne w kosmetykach kolorowych (szminki, cienie, tusze), kremach oraz filtrach przeciwsłonecznych.

Polimery i syntetyczne zagęszczacze

Carbomer 934, 940, 941, 960, 961, Acrylic Acid

Wywołuje stany zapalne skóry.

👉 Stosowane w żelach myjących, piankach do twarzy, mleczkach oczyszczających.

Aminy i ich pochodne

Diethanolamine (DEA), Triethanolamine (TEA), Monoethanolamine (MEA), Cocamide DEA

W połączeniu z innymi związkami azotowymi tworzą rakotwórcze (kancerogenne) nitrozaminy. Działają drażniąco na błony śluzowe i skórę.

👉 Znajdziesz je w szamponach, balsamach do ciała, płynach do kąpieli.

Środki powierzchniowo czynne pochodzenia kokosowego

Cocamidopropyl Betaine (CAPB)

Szkodliwy w połączeniu z sodium lauryl sulfate.

👉 Często obecny w tzw. „łagodnych” produktach dla dzieci i osób z wrażliwą skórą – żele do mycia, szampony, pianki.

Konserwanty uwalniające formaldehyd

Quaternium-15, Diazolidinyl urea, Imidazolidinyl urea, Bronopol, Tris (hydroxymethyl) nitromethane

Wywołują alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, działają trądzikotwórczo, wywołują trądzik kosmetyczny.

👉 Występują w kremach, balsamach, tonikach, niekiedy nawet w kosmetykach dla dzieci.

Silikony

Dimethicone, Simethicone, Silicone rubber, Methyl Silicone, Cyclomethicone

Powodują podrażnienie skóry, zaostrzają objawy trądziku.

👉 Znajdują się w odżywkach do włosów, podkładach, bazach pod makijaż, kremach „wygładzających”.

Substancje konserwujące – pochodne mocznika

DMDM Hydantoin, Glydant

Wydzielają formaldehyd, wywołują stany zapalne, mogą powodować nowotwory.

👉 Obecne w szamponach, kremach, produktach „do skóry wrażliwej”.

Fragrance (substancje zapachowe)

Tym terminem określa się składniki zapachowe i poprawiające koloryt kosmetyków. Często pod tą nazwą kryją się substancje silnie uczulające i kancerogenne.

👉 Stosowane niemal w każdym kosmetyku zapachowym – kremach, balsamach, tonikach, dezodorantach.

Oleje mineralne

Mineral Oil, Petrolatum, Paraffin Oil, Paraffinum Liquidum

Produkty destylacji ropy naftowej, zatykają pory, absorbują kurz i bakterie. Stwarzają beztlenowe warunki w skórze, sprzyjające trądzikowi.

👉 Obecne w kremach, pomadkach ochronnych, maściach, produktach „nawilżających”.

Parabeny

Methylparaben, Propylparaben, Butylparaben, Ethylparaben

Powodują alergiczne stany zapalne skóry.

👉 Znajdują się w wielu kremach, balsamach, kosmetykach do pielęgnacji ciała i twarzy.

Phenoxyethanol

Wywołuje wypryski i pokrzywkę na skórze.

👉 Często spotykany nawet w „naturalnych” kosmetykach jako alternatywa dla parabenów.

Sole aluminium

Aluminium Chloride, Aluminium Chlorohydrate, Aluminium Stearate, Aluminium Zirconium Trichlorohydrex GLY

Zatykają gruczoły łojowe, co przyczynia się do ich zapaleń i uszkodzenia.

👉 Obecne w dezodorantach i antyperspirantach, niekiedy również w pudrach.

Talk (Talc)

Zaburza oddychanie i czynności wydzielnicze skóry, może przyczyniać się do stanów zapalnych oraz nowotworów.

👉 Stosowany w pudrach dla dzieci, kosmetykach sypkich, zasypkach.

Oxybenzone

Dodawany do kosmetyków jako filtr UV. Działa rakotwórczo.

👉 Obecny w filtrach przeciwsłonecznych i wielu kremach „z ochroną SPF”.

Polyethylene Glycol (PEG)

PEG-20 Gliceryl Laurate, PEG (4-200), Butylene Glycol

Zatykają pory w skórze, powodują stan zapalny.

👉 Stosowane jako emulgatory i nośniki w kremach, mleczkach, balsamach, żelach.

Inne szkodliwe składniki

• Cationic surfactants
• Cetalkonium chloride
• Chloromethylisothiazolinone
• Cyclomethicone
• Formaldehyde
• Isothiazolinone
• Lanolin
• Polysorbate (20-85)
• Styrene Monomer
• Toluene
• Bronopol
• Stearalkonium Chloride
• TEA compounds

👉 Spotykane w kosmetykach do pielęgnacji, makijażu, farbach do włosów, odżywkach, lakierach, kremach i płynach micelarnych.

Poniżej znajduje się zestawienie dodatkowych składników, które często pojawiają się w kosmetykach – zarówno konwencjonalnych, jak i niekiedy w produktach „naturalnych”. Choć nie wszystkie są zakazane, mogą być drażniące, komedogenne, alergizujące lub potencjalnie toksyczne.

Cationic surfactants

Stosowane w odżywkach, maskach, balsamach i płukankach do włosów; mogą wysuszać i podrażniać skórę.

Cetalkonium chloride, Cetrimonium chloride

Antystatyki i środki kondycjonujące; obecne w odżywkach, serum i kremach do włosów. Mogą wywoływać reakcje uczuleniowe.

Chloromethylisothiazolinone, Methylisothiazolinone

Silne konserwanty stosowane w szamponach, żelach, kremach; częsta przyczyna uczuleń i podrażnień skóry.

Cyclomethicone, Dimethicone Copolyol

Silikony używane w kremach, serum i kosmetykach do makijażu. Tworzą film okluzyjny, który może zatykać pory.

Disodium Dioctyl Sulfosuccinate, Disodium Laureth Sulfosuccinate, Disodium Oleamide Sulfosuccinate

Emulgatory i środki powierzchniowo czynne; mogą wysuszać i podrażniać skórę, spotykane w żelach i szamponach.

Ethoxylated surfactants (m.in. PEG-i)

Stosowane jako nośniki i emulgatory; mogą zawierać śladowe ilości rakotwórczych zanieczyszczeń (np. 1,4-dioxane).

FD&C Colour Pigments, FDC-n (FD&C)

Syntetyczne barwniki, często spotykane w kosmetykach kolorowych; niektóre z nich są podejrzewane o działanie rakotwórcze.

Formaldehyde

Silnie drażniący i rakotwórczy gaz, uwalniany z niektórych konserwantów. Może znajdować się w lakierach, szamponach, odżywkach i klejach do rzęs.

Hydrolysed Animal Protein

Składnik pochodzenia zwierzęcego, stosowany w odżywkach i produktach do włosów; może powodować alergie i nie jest akceptowany w kosmetykach wegańskich.

Isothiazolinone

Konserwant, często występuje w połączeniu z Methylisothiazolinone. Może powodować silne reakcje alergiczne, szczególnie przy skórze wrażliwej.

Lanolin

Pochodna tłuszczu owczego; stosowana w kremach, balsamach i maściach. Może być komedogenna i alergizująca, zwłaszcza u osób z AZS.

Lauryl dimonium hydrolysed collagen

Składnik kondycjonujący, spotykany w produktach do pielęgnacji włosów. Może powodować reakcje uczuleniowe.

Lauryl Sarcosine, Lauryl or Cocoyl Sarcosine

Środki myjące i pieniące; mogą działać drażniąco na skórę, występują w pastach do zębów, szamponach i żelach.

Nitrosating Agents

Grupa substancji tworzących nitrozaminy – związki o potencjalnym działaniu rakotwórczym.

Polysorbate (20-85)

Emulgatory stosowane w kremach, tonikach, mgiełkach; mogą być zanieczyszczone dioksanem.

Potassium Coco Hydrolysed Collagen

Składnik pochodzenia zwierzęcego i kokosowego, stosowany w kosmetykach do włosów i ciała; może uczulać.

PVP/VA Copolymer

Polimer syntetyczny, tworzy na skórze i włosach nieprzepuszczalną warstwę. Może działać drażniąco i być trudny do zmycia.

Rancid Natural Emollients

Zjełczałe emolienty naturalne (np. stare oleje roślinne); powodują podrażnienia, zatykają pory i przyspieszają procesy starzenia się skóry.

Sorbolene

Tani emolient, stosowany w balsamach, często oparty na parafinie; może być komedogenny.

Styrene Monomer

Składnik filmotwórczy i zapachowy; podejrzewany o działanie neurotoksyczne i drażniące.

Silicone derived emollients

Zmiękczacze pochodzenia silikonowego; mogą obciążać skórę, zatykać pory i utrudniać jej regenerację.

Stearalkonium Chloride

Antystatyk stosowany w odżywkach i produktach do stylizacji włosów; może być drażniący dla skóry głowy.

TEA compounds (np. Triethanolamine)

Emulgatory i stabilizatory pH; mogą tworzyć rakotwórcze nitrozaminy w połączeniu z innymi składnikami.

Toluene

Rozpuszczalnik i składnik zapachowy, stosowany m.in. w lakierach do paznokci. Może działać toksycznie na układ nerwowy i powodować podrażnienia skóry.

2-bromo-2-nitropropane-1,3-diol (Bronopol)

Konserwant uwalniający formaldehyd, często dodawany do szamponów i balsamów. Powoduje stany zapalne, nadwrażliwość i może być potencjalnie kancerogenny.

Źródło: Dr Henryk S. Różański. Toksyczne składniki kosmetyków.

Obszerniejsze opracowanie tematu znajdzie czytelnik na poniższych stronach: Toksyczne składniki kosmetyków Czarne owce w kosmetykach

Składniki kosmetyków naturalnych

✅ Glyceryl Stearate

Naturalny emulgator, zmiękczacz, pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego.

👉 Uważany za bezpieczny, ale może podrażniać skórę bardzo wrażliwą lub skłonną do AZS. U niektórych osób – wyprysk kontaktowy.

⚠️ Glyceryl Isostearate

Związek stosowany w kosmetykach nawilżających, tworzy emulsje.

👉 Potencjalnie komedogenny – może zatykać pory przy cerze trądzikowej lub tłustej. Rzadko wywołuje uczulenia, ale może dawać efekt uczucia „ciężkości” na skórze.

⚠️ Glyceryl Oleate

Substancja powierzchniowo czynna, zmiękczająca, pochodna kwasu oleinowego.

👉 Może działać drażniąco na skórę wrażliwą, szczególnie przy długim kontakcie. W niskim stężeniu zazwyczaj bezpieczny.

✅ Glyceryl Polymethacrylate

To syntetyczny polimer (nie jest w pełni „naturalny”), stosowany jako zagęstnik i humektant.

👉 Bezpieczny w stosowaniu, nie działa drażniąco, nie jest komedogenny. Jest jednak syntetyczny – nie zawsze pasuje do filozofii 100% naturalnej pielęgnacji.

⚠️ Glycol Stearate

Składnik powierzchniowo czynny i perłotwórczy (tworzy „efekt perły” np. w szamponach).

👉 Może zatykać pory, tworząc film na skórze – niezalecany do cery trądzikowej i tłustej.

⚠️ Glycerin (gliceryna)

Bardzo popularny humektant (nawilżacz).

👉 W niskim stężeniu (do 10%) działa korzystnie, ale w wyższych może „wyciągać” wodę z głębszych warstw skóry, jeśli powietrze jest suche.
Może też nasilać błyszczenie i problemy z przetłuszczaniem przy skórze łojotokowej i trądzikowej.

• Wszystkie te składniki są dozwolone w kosmetykach naturalnych i organicznych, ale nie każdy z nich będzie odpowiedni dla każdego rodzaju skóry.
  
• Naturalność nie oznacza uniwersalnej tolerancji – nawet wyciąg z rumianku może uczulać.
  
• Wiele z tych substancji to emolienty i emulgatory, a więc niezbędne do stworzenia stabilnej formuły kosmetyku, ale:
  
  • mogą zatykać pory (komedogenność),
    
  • powodować reakcje alergiczne lub drażniące.
    

Należy także pamiętać o tym, że możemy się spotkać z kosmetykami, które są reklamowane, jako naturalne, bez szkodliwych składników, mimo iż je posiadają. Producenci wykorzystają toksyczne składniki, ponieważ są one tańsze i łatwiej dostępne, a konsument często nie ma czasu ani wiedzy, aby sprawdzić, co się kryje pod łacińskimi nazwami substancji w składzie INCI. „Korzystając ze środków pielęgnujących konsument ma dziś kontakt z około 4000 trujących i niebezpiecznych chemikalii, i to w substancjach, które zapowiadają odmłodzenie, zdrowie i piękno. Nie ma części ciała, która nie byłaby wystawiona na ich szkodliwe działanie, od paznokcia u stopy po koniuszek włosa.” (Stephenie Faber „Kosmetyka. Moje hobby”). Najlepszym rozwiązaniem jest sprawdzanie składów INCI nawet tych kosmetyków, których jesteśmy pewni, albo sporządzanie kosmetyków domowych zawierających składniki z pewnego źródła (sklepy zielarskie, apteki, sklepy ekologiczne), dzięki temu będziemy mogły zapewnić sobie pielęgnację urody bezpieczną i efektywną.